A Lantern for Literature

Adres: Meer en Vaart, Amsterdam
Jaar: 2015
Status: Ontwerpvoorstel voor gemeentelijke marktuitvraag
Oppervlakte: maximaal 50 m²
Opdrachtgever: Stichting El Hijra Literatuurprijs
Programma: Literatuurcafé en culturele ontmoetingsplek
Uitvraag: Stadsdeel Amsterdam Nieuw West
Ontwerpteam:  Ahmed Oueld Hadj

De Literaire Lantaarn

Literatuurcafé voor Stichting El Hijra aan de Sloterplas, Amsterdam

Voor een locatie aan de Sloterplas zocht Stadsdeel Nieuw West naar een initiatief dat iets kon toevoegen aan de vernieuwde oever van Meer en Vaart. Stichting El Hijra zag hier de mogelijkheid voor een literatuurcafé: een kleine culturele ontmoetingsplek voor literatuur, voordrachten, gesprekken en ontmoeting.

De ruimtelijke mogelijkheden waren strikt begrensd. Er mocht maximaal 50 m² worden bebouwd en het gebouw mocht niet hoger worden dan vier meter. Voor een reguliere kiosk is dat voldoende. Voor een literatuurcafé dat ook ruimte moet bieden aan publiek en activiteiten vroeg dat om een andere benadering.

Meer ruimte binnen vijftig vierkante meter

In plaats van de toegestane vijftig vierkante meter als een recht volume omhoog te trekken, hellen de gevels vanuit de footprint naar buiten. Het gebouw blijft aan de grond compact, maar krijgt naar boven toe meer volume.

Deze beweging is niet alleen vormgevend, maar vooral functioneel. Aan de binnenzijde worden de hellende gevels onderdeel van het gebruik van het gebouw. Tegen het schuine vlak ontstaat een tribune waar bezoekers kunnen plaatsnemen tijdens een voordracht, gesprek of presentatie.

Aan de buitenzijde werkt dezelfde geometrie precies andersom. De uitwaaierende gevels vormen overstekken waaronder beschaduwde zitplekken ontstaan. Het gebruik van het café kan zich daardoor uitbreiden naar de openbare ruimte, zonder dat hiervoor meer grond hoeft te worden bebouwd.

De beperking van vijftig vierkante meter wordt zo niet iets wat het ontwerp verkleint, maar juist het mechanisme waarmee de architectuur ontstaat.

Een lantaarn aan de Sloterplas

De vorm van het paviljoen is geïnspireerd op een Arabische lantaarn. Niet als letterlijke kopie, maar als architectonische interpretatie van geometrie, transparantie en licht.

Een fijnmazig patroon van driehoekige elementen vormt de huid en structuur van het gebouw. De geometrie refereert aan de culturele achtergrond van El Hijra en geeft het paviljoen een herkenbare identiteit. Constructie, gevel en architectonische expressie vallen daarbij zoveel mogelijk samen.

Overdag is het gebouw licht en transparant. De bomen, het water en het openbare leven rondom de Sloterplas blijven door de gevel heen zichtbaar. Het paviljoen staat daardoor niet als een gesloten object in het landschap, maar blijft onderdeel van zijn omgeving.

In de avond verandert het karakter van het gebouw. Het interieur licht de transparante geometrische huid van binnenuit op en het paviljoen wordt een lantaarn aan het water. Het licht blijft daarbij niet beperkt tot het interieur, maar valt ook onder de hellende gevels en over de directe omgeving.

Zo krijgt het literatuurcafé ook na zonsondergang betekenis voor de openbare ruimte: als ontmoetingsplek, maar ook als herkenbaar lichtobject langs de Sloterplas.

Een kleine culturele ruimte met een groot gebaar

Het ontwerp brengt café, tribune, podium, beschutte zitplek en lichtobject samen binnen één compacte architectonische vorm.

De Arabische lantaarn is daarmee meer dan een verwijzing naar de identiteit van El Hijra. Het concept bepaalt hoe het gebouw wordt geconstrueerd, hoe de beperkte ruimte wordt vergroot, hoe bezoekers binnen en buiten kunnen verblijven en hoe het paviljoen zich in de avond manifesteert aan het water.

Vijftig vierkante meter wordt zo het vertrekpunt voor een kleine culturele huiskamer aan de Sloterplas.